വർത്തകൾ അറിയാൻ എന്തിനു ഈ മാദ്ധ്യമങ്ങൾ?

2002 ഫെബ്രുവരി മാസം 8ആം തീയ്യതിയോ, 10ആം തീയതിയോ ആണു മലയാളത്തിലെ മുഖ്യദിനപ്പത്രങ്ങളിൽ ഒന്നു ഉപേക്ഷിക്കണമെന്നു ഞാൻ തീരുമാനമെടുത്തത്. അന്നുവരെ കുറഞ്ഞത് 2 മലയാള ദിനപ്പത്രവും ഒരിംഗ്ലീഷ് പത്രവുമെങ്കിലും ദിവസവും പരതുന്ന ഒരു ദുശ്ശീലം എനിക്കുണ്ടായിരുന്നു. പത്രവായന എന്ന ശൈലിരോഗത്തിൽ നിന്നും മോചിതനാകാൻ ഞാൻ തീരുമാനിച്ചു. അതിനു കാരണം, ആ സമയത്തു നടന്നു വരികയായിരുന്ന പൊതുപണിമുടക്കിനെക്കുറിച്ച് മാദ്ധ്യമങ്ങൾ നടത്തിയ അപവാദപ്രചരണമാണു. ന്യായമായ ചില അവകാശങ്ങൾക്ക് വേണ്ടി അദ്ധ്യാപകരും, സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥരും നടത്തിയ പണിമുടക്കിനെ അപകീർത്തിപ്പെടുത്താനും പരിഹസിക്കാനും ആ ഒരു മാദ്ധ്യമം കാണിച്ച ഉത്സാഹം എനിക്ക് സഹിച്ചില്ല. ഒരുച്ചയൂണു സമയത്ത് ഞാൻ അതു പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഇനി ആ പത്രം ഞാൻ കൈകൊണ്ട് തൊടില്ല. എന്നോട് അനുഭാവം പ്രകടിപ്പിച്ചു കൊണ്ട് ഒരു സ്നേഹിതനും കൂടി. ഗോപിനാഥപിള്ള. അന്നു വൈകുന്നേരം കൊല്ലം ചിന്നക്കടയിൽ കൂടിയ പൊതുസമ്മേളനത്തിൽ ട്രേഡ്യൂണിയൻ പ്രവർത്തകൻ കൂടിയായ ഗോപിനാഥപിള്ള കേൾവിക്കാരെ ആവേശം കൊള്ളിച്ചു കൊണ്ട് തന്റെ തീരുമാനം പ്രഖ്യാപിക്കുകയും കഴിയുന്നവർ അതു പിന്തുടരണമെന്നു അഭ്യർത്ഥിക്കുകയും ചെയ്തു. ഫോർത്ത് എസ്റ്റേറ്റിനോടുള്ള വെല്ലുവിളിയായി ചില ‘ഉന്നത നേതാക്കമാർക്ക്’ അതു തോന്നി. അതിനു കാരണം, അതു ചെയ്താൽ നാളെ അവരുടെ പടവും വാർത്തയും അതിൽ വരില്ല എന്ന സ്വാർത്ഥവിചാരം മാത്രമായിരുന്നു. ഞങ്ങൾ അത് പാടേ അവഗണിച്ചു.

എളുപ്പമുള്ള കാര്യമല്ല ഒരു ദിനപ്പത്രം ഉപേക്ഷിക്കുക എന്നത്. 37 കൊല്ലമായുള്ള ശീലമാണു പറിച്ചെറിയേണ്ടത്. പിറ്റേന്നു രാവിലെ വീട്ടിൽ വച്ച് പത്രം തൊട്ടില്ലെങ്കിലും ട്രെയിൽ വരുമ്പോൾ അടുത്ത് ഇരിക്കുന്നആൾ നിവർത്തിവച്ചിരിക്കുന്ന പത്രത്തിലേക്ക് പാളിനോക്കാനുള്ള ആന്തരിക ചോദന ശക്തമായിരുന്നു. എങ്കിലും അതിലുപരിയുള്ള ട്രേഡ്യൂണിയൻ ആവേശം തൽക്കാലം എന്നെ പിന്തിരിപ്പിച്ചു. കൊല്ലത്തു തീവണ്ടിയിറങ്ങുമ്പോൾ എന്നെ ആശ്വസിപ്പിക്കുമാറ് കാസിം എന്ന പോർട്ടർ പറഞ്ഞു : ‘സാറെ ഞാനും ആ $%^&പത്രമങ്ങ് നിർത്തിയെന്നു ഗോപിസാറിനോട് പറഞ്ഞേരെ. ഇവിടെ സംഘത്തിൽ എല്ലാരോടും പറയുന്നുണ്ട്’. റിമാൻ‌ഡ് ചെയ്ത സമരക്കാർക്ക് സൌകര്യമൊരുക്കുന്നതിനു പണിയുപേക്ഷിച്ച് ഇറങ്ങിത്തിരിച്ചയാളാണു കാസിം. എനിക്ക് ആവേശമായി. മുൻ‌നിരനേതാക്കന്മാരേക്കാൾ എപ്പോഴും ആവേശമാകുന്നത് ഇത്തരം സാധാരണക്കാരാണു. എന്തായാലും പത്രവായന എന്ന ശീലം ഞാൻ പതുക്കെ ഉപേക്ഷിച്ചു. ഇപ്പോൾ പത്രം ഇറങ്ങുന്നുണ്ടോ എന്നു പോലും ഞാൻ അന്വേഷിക്കാറില്ല.

തുടർന്നു 2003ൽ ടിവിയോടുള്ള ബന്ധവും ഉപേക്ഷിച്ചു. ഈ തീരുമാനം കൊണ്ട് വാർത്താചാനലുകളുടെ കെണിയിൽ വീഴാതെ കഴിയാൻ പറ്റി. ചാനലികളൊക്കെ പ്രചാരത്തിലെത്തുന്നതിനു മുൻപേ അവയിലുള്ള ആവേശം നഷ്ടപ്പെട്ടതു എത്ര നന്നായി എന്നാണു എനിക്കിപ്പോൾ തോന്നുന്നത്. അതു കൊണ്ടൊന്നും വിവരങ്ങൾ അറിയുന്നതിനു ഒരു കുറവും സംഭവിച്ചില്ല. ഞാൻ അറിയേണ്ടതൊക്കെ ആരെങ്കിലും പറഞ്ഞ് അറിയുന്നു. പിന്നെ, അഴിമതിയും, ഇക്കിളിയും ബലാത്സംഗവുമൊക്കെ കേട്ടിട്ട് എന്തു കാര്യം? വാർത്തകൾ എന്നു പറയുന്നതു അതുമാത്രമാണല്ലോ. പത്രം വായിക്കാതെയും ചാനലുകൾ കാണാതെയും വാർത്ത അറിയാൻ കഴിയുന്നത് എന്തൊരു ആശ്വാസമാണു. അതിനെന്നെ സഹായിക്കുന്നത് എന്റെ സ്നേഹിതന്മാരാണു. ചില ഉറപ്പുവരുത്തലുകൾക്ക് ഓൺ-ലൈൻ എഡിഷനുകൾ സഹായിക്കുന്നു. അല്ലെങ്കിൽ ആകാശവാണിയുടെ വാർത്തകൾ. വാർത്താ വാസ്തവങ്ങൾ കൂടുതലും വ്യക്തികളിൽ നിന്നു തന്നെയാണു ലഭിക്കുന്നത്. സോഷ്യൽ നെറ്റ്വർക്കുകൾ പ്രചാരത്തിലായപ്പോൾ അതൊക്കെ പരസ്പരം പകർന്നു. അതു കണ്ടിട്ടാവാം, മാദ്ധ്യമരംഗത്തു പ്രവർത്തിക്കുന്ന അനവധി സുഹൃത്തുക്കൾ തങ്ങൾക്ക് പങ്കു വയ്ക്കാൻ കഴിയാത്ത വാർത്തകൾ എനിക്ക് നൽകുന്നത്. അവരോടുമുണ്ട് നന്ദി.

ഇതൊക്കെ പറഞ്ഞത് നിങ്ങളിൽ നിന്നു ആത്മാർത്ഥമാ‍യ ഒരു മറുപടി കിട്ടാനാണു. പണ്ട് രണ്ടുതരം പത്രങ്ങളായിരുന്നു ഉണ്ടായിരുന്നത്. പാർട്ടി പത്രവും ദേശീയ ദിനപ്പത്രവും. ഇന്നിപ്പോൾ ഒരൊറ്റതരവഴിയിലുള്ള മാദ്ധ്യമേ കാണുന്നുള്ളു. സിന്റിക്കേറ്റ് മാദ്ധ്യമങ്ങൾ. പാർട്ടിപത്രം പോലും കൂടുതൽ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നത് സിൻഡിക്കേറ്റ് വാർത്തകളാണു. അങ്ങനെയിരിക്കെ നമുക്കീ പത്രങ്ങളും ചാനലുകളും ആവശ്യമുണ്ടോ? അവയിൽ നിന്നു നമുക്ക് യഥാർത്ഥ വാർത്തകൾ കിട്ടുന്നുണ്ടോ. അതിൽ കൂടുതൽ നിങ്ങൾ മറ്റുള്ള ഉപാധികളിൽ നിന്നു അറിയുന്നില്ലെ? എങ്കിൽ പിന്നെ എന്തിനാണു മാദ്ധ്യമങ്ങൾക്ക് വെറുതെ വരികൊടുത്തു പണം കളയുന്നത്? സ്നേഹിതരെ നിങ്ങൾക്ക് എന്തു ഉത്തരമുണ്ട്?

എന്തുകൊണ്ട് പത്രക്കാർ പനി പിടിച്ച് ചാകുന്നില്ല?

പകർച്ചപ്പനികൾ മാർക്കറ്റു ചെയ്യപ്പെട്ട് തുടങ്ങിയിട്ട് പത്തു കൊല്ലത്തിലധികമായിട്ടില്ല. ലോകം ഒരു കമ്പോളമായപ്പോൾ പനി ചരക്കായി. ഈ ചരക്കിന്റെ പ്രചാരണം ഏറ്റെടുത്തത് മാദ്ധ്യമങ്ങളാണു. എന്നാൽ മാലോകർ മനസിലാക്കാതെ അത് ചെയ്യാൻ ഈ മണ്ടക്കുണാപ്പന്മാർക്ക് പലപ്പോഴും കഴിയാറില്ല. വലിയ മത്സരമുള്ള രംഗമാണ് മാദ്ധ്യമരംഗം. ഓരോ വാർത്തയും വിലയേറിയതാണു. ഒരു വാർത്ത വീണു കിട്ടിയാൽ മറ്റേ കൃമി അറിയാതെ വേണം അത് പൊതുജനങ്ങൾക്കെത്തിക്കേണ്ടത്. എന്നാൽ പനിക്കച്ചവടത്തിൽ അങ്ങനെയല്ല കാണുന്നത്. ഒട്ടുമിക്ക മാദ്ധ്യമങ്ങളും ഒരേ ദിവസം ഒരേ പോലെത്തെ പനിവാർത്തകൾ പുറത്ത് വിടും. ഈ തമാശ അവർ ശ്രദ്ധിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും ദിവസം നാലഞ്ച് ചാനലും ഒന്ന് രണ്ട് പത്രങ്ങളും നക്കിത്തോർത്തുന്ന മലയാളി അത് മനസിലാക്കും. ‘ദാ, പനി വരുന്നു, ഇന്നയിന്ന സ്ഥലങ്ങളിൽ അത് ആഞ്ഞടിക്കും, അതിനുള്ള ചികിത്സകളും ടെസ്റ്റുകളും ഇന്നതാണു‘ എന്നൊക്കെ അറിയിച്ചു കൊണ്ട് ഒരേ ദിവസം പല മാദ്ധ്യമങ്ങളീൽ നിന്ന് വാർത്ത വരുമ്പോൾ ഇവരൊക്കെ പഠിച്ച പള്ളിക്കുടത്തിൽ നിന്നും പഠിച്ചുവന്ന മലയാളി എന്ത് വിചാരിക്കണം? ചുമ്മാതെയാണോ ചിലരൊക്കെ മാദ്ധ്യമക്കാരെ പിതൃശൂന്യർ എന്ന് വിളിച്ച് പോകുന്നത്?

പനിയുണ്ടാകുന്നതാണോ ഉണ്ടാക്കുന്നതാണോ എന്നതൊക്കെ അവിടെ നിക്കട്ടെ. ഈ പനി അത്ര കാര്യമുള്ളതാണോ? അതോ വെറും ബഡായിയാണോ? അക്കാര്യത്തിലുള്ള ഒരു ടേബിൾ ടെസ്റ്റാണിവിടെ പറയുന്നത്. അവിടെയും പത്രക്കാർ/മാദ്ധ്യമ കുണാപ്പന്മാരെ പന്നിയാക്കാവുന്നതാണു. ഗിനിപ്പന്നി എന്ന് പറഞ്ഞാൽ അവറ്റകൾക്ക് പിടിച്ചില്ലെങ്കിലോ?

പത്തു വർഷമായല്ലോ പനിയൊരു ചരക്കായിട്ട്. അത് വിറ്റ് കിട്ടുന്നവന്റെ ഏഴു തലമുറയുടെ കാര്യം പോക്കാണു. അത് പോകട്ടെ. ഈ പത്ത് വർഷത്തിനുള്ളിൽ ഏതെങ്കിലും പത്രക്കാരൻ ഈ പനി വന്ന് ചത്തിട്ടുണ്ടോ? (മരിക്കുക, നിര്യാതനാവുക, ചരമഗതി പ്രാപിക്കുക, ഇഹലോകവാസം വെടിയുക തുടങ്ങിയ പ്രയോഗങ്ങൾ മനുഷ്യർക്കുള്ളതാണു). എന്റെ അറിവിൽ അങ്ങനെയാരും ചത്ത് കെട്ട് പോയിട്ടില്ല. (ദൈവം ദുഷ്ടന്മാർക്ക് ആയുസ്സ് കൊടുക്കും). ജർണലിസ്റ്റ് യൂണിയൻ അനുശോചനം നടത്തുകയോ പ്രസ് ക്ലബ്ബിൽ ഫോട്ടോ വയ്ക്കുകയോ ചെയ്തതായും കേട്ടിട്ടില്ല. ഇതിൽ നിന്നും നാം മനസിലാക്കേണ്ടത് എന്താണു? അതി ഭീകരമെന്നും വന്നാൽ കൊണ്ടേ പോകൂ എന്നും പറയുന്ന പനി അതിന്റെ വാർത്ത നിർമ്മിക്കുന്ന ജന്തുക്കളേ ഒന്നും ഇന്നു വരെ കൊണ്ടുപോയിട്ടില്ല. എന്താണതിന്റെ ഗുട്ടൻസ്?

നമ്മുടെ തടിയിൽ തട്ടുന്ന ഒരു കാര്യമാണെങ്കിൽ നാമെല്ലാം സൂക്ഷിക്കും. പൊതുവിൽ നമുക്കെല്ലാം അറിയാവുന്ന ഒരു കാര്യമാണത്. പത്രക്കാരനാണെങ്കിലും വ്യത്യാസമൊന്നുമില്ല. കാരണം ഈ ശരീരം ചീഞ്ഞു കെട്ടുപോയാൽ വേറൊന്നു ഇതുപോലെ കിട്ടില്ല. പുനർജ്ജന്മത്തിൽ വിശ്വസിച്ചാലും ഈ ശരീരം തന്നെ വീണ്ടും കിട്ടിയെന്ന് വരില്ല. അപ്പോൾ സ്വാഭാവികമായും നാം ചെയ്യുന്നതെന്തായിരിക്കും? ഏതുവിധേനയും ഈ തടി രക്ഷിക്കാൻ നോക്കും. പനിയാണ് ശത്രുവെങ്കിൽ അതിനെ അതിർത്തി കടക്കാതെ ശരീരം കാക്കും. അതിന്റെ ഭാഗമാണു മുൻ‌കരുതലുകൾ!

മൂന്നാറിൽ പോകുമ്പോൾ നാമൊരു സ്വറ്ററെടുത്ത് വക്കും. എന്തിനാ? ശീതം അധികമുണ്ടെങ്കിൽ ബോഡിയിൽ തട്ടരുത്. ബൈക്കോടിക്കുമ്പോൾ ഹെൽമറ്റ് വയ്ക്കും. എന്തിനാ? താഴെ വീണാലും തല പൊട്ടാതെ നോക്കണമല്ലോ. മുറിവുണ്ടായാൽ ടി.ടി എടുക്കും. ഓരോരോ മുന്നറിവുകൾ കിട്ടുമ്പോൾ അതിനനുസരിച്ചുള്ള മുൻ‌കരുതലുകൾ നാം എടുക്കാറുണ്ട്. ഇവിടെയാണു ആ ചോദ്യം ഉദിക്കുന്നത്. പകർച്ചപ്പനിയേപ്പറ്റി സംഭ്രമിപ്പിക്കുന്ന വിവരം കിട്ടുന്ന മാദ്ധ്യമക്കാർ അതിന്റെ വാക്സിൻ എടുക്കാറുണ്ടോ? പനി ഗുരുതരമാണെങ്കിൽ അവർ അങ്ങനെ ചെയ്യേണ്ടതല്ലെ? ജോലി സ്ഥലത്തെ സുരക്ഷിതത്ത്വക്കുറിച്ച് വളരെയധികം ഇടപെടലുകൾ ഉള്ള കാലമാണ്. പനിയൊക്കെ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യാൻ പോകുമ്പോൾ അത് പകരാനിടയുണ്ട്. എന്നിട്ടും എത്ര മാദ്ധ്യമമാനേജുമെന്റുകൾ പകർച്ചപ്പനി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുന്ന റിപ്പോർട്ടറന്മാർക്ക് ഈ കുത്തിവയ്പ് എടുപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്? അങ്ങനെയൊന്നും ചെയ്തതായി നമ്മൾ അറിഞ്ഞിട്ടില്ല. എന്തേ പകർച്ചപ്പനി മാദ്ധ്യമങ്ങൾക്ക് ബാധകമല്ലേ?

ഇനി നമുക്ക് കാര്യത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കാം. ഈ തെളിവുകൾ വച്ചു നോക്കുമ്പോൾ പനിവാർത്തകൾ അത്ര കാര്യമുള്ളതാണോ എന്ന് സംശയിക്കനം? സംഗതി ഗൌരവമുള്ളതായിരുന്നെങ്കിൽ മാദ്ധ്യമത്തിലുള്ളവർ തന്നെ ആദ്യം പേടിക്കും. മുൻ‌ കരുതൽ എടുക്കും. കാരണം ഡോക്ടറന്മാരും നഴ്സുമാരും അറിയുന്നതിനു മുൻപ് പനിയേ അറിയുന്നവരാണു പത്രക്കാർ.

പക്ഷെ ഇവിടെ അതൊന്നും സംഭവിക്കുന്നില്ല. അപ്പോൾ ഈ വാർത്തകളുടെ ഉറവിടം എവിടെയാണു?പത്രത്തിൽ ഫൈനാൻസ് മാനേജർ എന്നൊരുത്തനുണ്ട്. അവന്റെ മേശക്കീഴിൽ നിന്നാണു ഇത്തരം വാർത്തകൾ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെടുന്നത്. അവിടെയാണ് ഇതിന്റെ കച്ചവടം നടക്കുന്നത്.
സംഭ്രമജനകമായ പനി വാർത്തകൾ പുറത്ത് വിടുന്നതിനു മരുന്ന് കമ്പനികൾ കാശ് കൊടുക്കും. ബിസിനസ്സ് കൂട്ടാൻ മലബാർ ഗോൾഡും കല്യാൺ സിൽക്ക്സുമൊക്കെ പരസ്യം ചെയ്യുന്ന പോലെ. അവരൊക്കെ നല്ല പക്കാ ബിസിനസ്സുകാർ ആയത് കൊണ്ട് ‘ഇതാണു ചരക്ക്, വരു, വാങ്ങു‘ എന്ന് പറയും. വിജയ് മല്യ ആണെങ്കിലും അതാണു ചെയ്യുന്നത്. സർക്കാർ സമ്മതിക്കാത്തത് കൊണ്ടാണു വൈകിട്ടെന്താ പരിപാടി എന്നും “ദാ ഈ ഷോഡാ” കുടി എന്നൊക്കെ പറയുന്ന ചിറ്റിക്കളി വേണ്ടി വരുന്നത്.

എന്നാൽ മരുന്ന് കമ്പനിക്കാരും മാദ്ധ്യമക്കാരും തനി നെറികേടേ കാണിക്കു. അക്കാര്യത്തിൽ അവർക്ക് നിർബ്ബന്ധമുണ്ട്. പിതൃസംബന്ധമായ കുഴപ്പം കൊണ്ടായിരിക്കാം അവർ അങ്ങനെയൊക്കെ ചെയ്യുന്നത്. കാശുമേടിച്ച് വാർത്തയിടുന്നതിൽ മാദ്ധ്യമങ്ങൾക്ക് ഒരു ഉളുപ്പുമില്ല. ഒരു ദേശത്തെ ജനങ്ങൾ മുഴുവൻ വാർത്ത കണ്ട് പരിഭ്രമിച്ചാലും പത്രക്കാർക്ക് ഒരു മൈ.... മൈൻ‌ഡുമില്ല. പകർച്ചപ്പനിയുടെ പേരിൽ ജനങ്ങളെ പരിഭ്രാന്തരാക്കുന്ന വാർത്തയിടുന്നതിനു നിശ്ചയമായും പ്രതിഫലം ഉണ്ട്. അതിലേക്ക് വിരൽ ചൂണ്ടുന്ന തെളിവുകൾ പുറത്തായിക്കഴിഞ്ഞു.

പകർച്ചപ്പനിയെ ഒരു പേടിപ്പിക്കുന്ന സാംക്രമിക രോഗമായി ലോകമെമ്പാടും ചിത്രീകരിക്കുന്നതിനു WHO യുടെ ഉപദേഷ്ടാക്കൾ മരുന്ന് കമ്പനികളിൽ നിന്ന് കോഴ വാങ്ങി എന്ന് ബ്രിട്ടീഷ് മെഡിക്കൽ ജേണൽ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുന്നു. BMJ അത് പുറത്ത് കൊണ്ടുവന്നപ്പോൾ കോഴയെപ്പറ്റി പരാമർശിക്കതെ പകർച്ചപ്പനി ഒരു സാംക്രമിക രോഗമാണെന്ന് പറഞ്ഞൊഴിയുക മാത്രമാണു ലോകാരോഗ്യസംഘടന ചെയ്തത്. ബലേ ഭേഷ്. അവർ പറഞ്ഞത് നമ്മൾ വിശ്വസിച്ചിരിക്കുന്നു. പകർച്ചപ്പനി ഒരു സാംക്രമിക രോഗമാണു. കോഴ വാങ്ങിയിട്ട് ഉളിപ്പില്ലാതെ നടക്കുന്നവനെ കണ്ട് കിടക്കുന്ന നാടാണ് ഇന്ത്യ. അത്തരം ആയിരക്കണക്കിനു ആളുകളെ നമുക്കറിയാം. ചിലരൊക്കെ ഭരണത്തിന്റെ ഉന്നത ശ്രേണികൾ വരെ എത്തിയവരാണു. അവരേയൊക്കെ കണ്ടിരിക്കുന്ന നമ്മളോടാ ലോകാരോഗ്യ സംഘടനയുടെ കളി.

ലോകാരോഗ്യ സംഘടന പോലെ ഒരു കടലാസുപുലിക്ക് കാശു കിട്ടുമെങ്കിൽ തനി സിംഗങ്ങളായ മാദ്ധ്യമങ്ങൾക്ക് എന്ത് കിട്ടിക്കാണും? അങ്ങനെ കിട്ടി എന്നതിന്റെ തെളിവല്ലെ WHO കോഴ വാങ്ങിയ വാർത്ത നമ്മുടെ അച്ചടി മാദ്ധ്യമങ്ങൾ ഒരു കോളം അഞ്ചു സെന്റീമീറ്ററായിപ്പോലും അച്ചടിക്കാതെ വിട്ടുകളഞ്ഞത്? ചാനലുകൾ അലക്ഷ്യമായിപ്പോലും പരാമർശിക്കാതെ അവഗണിച്ചത്. കരുണാകരൻ മൂത്രമൊഴിക്കാൻ പോകുന്നത് പോലും വാർത്തയാക്കുന്ന മാദ്ധ്യമങ്ങളാണു നമ്മുടേതെന്ന് ഓർക്കണം. അപ്പോഴാണു ജനജീവിതത്തെ സാരമായി ബാധിക്കുന്ന ഒരു വാർത്ത മുക്കിക്കളഞ്ഞത്.

നമ്മുടെ മാദ്ധ്യമങ്ങളിൽ പരാമർശിക്കപ്പെടാതെ പോയ ആ വാർത്ത യൂറോപ്പിൽ വലിയ ചർച്ചയായി. കോഴ വാങ്ങി എന്നത് മാത്രമല്ല അതിലെ വിഷയം. പകർച്ചപ്പനിയുടെ ഭീദിദമായ ചിത്രീകരണം ജനങ്ങളെ പരിഭ്രാന്തരാക്കുന്നെന്നും അനാവശ്യമായി മരുന്നുകൾ വാങ്ങിക്കൂട്ടാൻ അത് പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു എന്നും അവർ പറഞ്ഞു. അതിനു കാരണക്കാർ WHO ആണെന്ന് അവർ കുറ്റപ്പെടുത്തി. വാഷിങ്ങ്ടൺ പോസ്റ്റ് യാതൊരു പൂഴ്ത്തലുമില്ലാതെ അതെല്ലാം അമേരിക്കയെ അറിയിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇങ്ങനെയിരിക്കുമ്പോഴാണു നമ്മുടെ മാദ്ധ്യമങ്ങൾ പകർച്ചപ്പനിയെ ഒരു വലിയ സംഭവമാക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. അതാണു സാക്ഷാൽ ജന്മഗുണം. കാശ് കൊടുത്ത് മാദ്ധ്യമങ്ങൾ സബ്സ്ക്രൈബ് ചെയ്യുന്നവനെക്കൊണ്ട് പിതൃർമഹത്ത്വം പറയിപ്പിക്കാതെ ഇവർ അടങ്ങുമെന്ന് തോന്നുന്നില്ല.

പെരുമഴക്കാലത്തെ മാദ്ധ്യമ ഭീകരത

മാലോകർക്ക് മനസമാധാനത്തോടെ കഴിയണമെങ്കിൽ ഇനി കുറച്ച് കാലം ന്യൂസ് പേപ്പർ കാണാതെയും ചാനലുകൾ തുറക്കാതെയും ഇരിക്കണം.

കാലവർഷം തുടങ്ങുകയാണു. അതിന്റെ കേളി കൊട്ടായി മാദ്ധ്യമങ്ങൾ വർഷകാല രോഗങ്ങളെപ്പറ്റി ഭീതിദമായ വർത്തമാനങ്ങൾ പുറത്തുവിട്ടു തുടങ്ങി. പൊതുതാല്പര്യത്തിനെന്നുള്ള വ്യാജേനയാണു ടി വാർത്തകൾ പ്രചരിപ്പിക്കുന്നത്. സ്വന്തമായി ആശുപത്രിയുള്ള ഒരു മാദ്ധ്യമം വിവിധതരം പനിയേക്കുറിച്ചും അതിന്റെ ബീഭത്സതയേക്കുറിച്ചും വിവരണമിട്ടിട്ടുണ്ട്. മരണത്തിലൂന്നിയാണു അവരുടെ കലക്കവെള്ളത്തിൽ മീൻ പിടുത്തം.

കഴിഞ്ഞ രണ്ട് സീസണിൽ ചിക്കൻ‌ഗുണിയാ വരാത്തവർക്ക് ഇത്തവണ അത് കിട്ടും. ഡങ്കിപ്പനിയുടെ പരിക്ഷ്കരിച്ച പതിപ്പ് ഇറങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. ഇന്നയിന്ന ജില്ലകളിൽ രോഗത്തിന്റെ എഡിഷനുകൾ തുറക്കും എന്നൊക്കെയാണു അവർ നൽകുന്ന സന്ദേശം. ഇത്ര കൃത്യമായി പ്രവചിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിൽ നാം സൂക്ഷിക്കണം. അതിനുള്ള പണി ഒപ്പിച്ച ആരോ എവിടെയോ ഉണ്ട്. ഏതെങ്കിലും മരുന്നു കച്ചവടക്കാരോ ആശുപത്രിവില്ലന്മാരോ ആകും അതിന്റെ പിന്നിൽ. പണം വാങ്ങി വാർത്തയിടുന്നത് ഒരപരാധമല്ലാത്ത കാലമാണു. അത് കൊണ്ട് എന്തും സംഭവിക്കാം.

പകർച്ചപ്പനി, കാലവർഷപ്പനി തുടങ്ങിയ സംഗതികൾ കൃത്യമായി മാർക്കറ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ട് തുടങ്ങിയിട്ട് പത്ത് വർഷത്തിലധികമായിട്ടില്ല. മാദ്ധ്യമങ്ങളുടെ അതിപ്രസരണവും രോഗങ്ങളുടെ വ്യാപനവുമായി ചേർത്ത് വച്ച് ചിന്തിക്കാവുന്നതേയുള്ളു. കഴിഞ്ഞ പത്ത് വർഷത്തിനിടയിലാണു പ്രിണ്ടായും, ദൃശ്യമായും മാദ്ധ്യമങ്ങളുടെ എണ്ണം ക്രമാതീതമായി വർദ്ധിച്ചത്. അതേ പോലെ രോഗവും രോഗികളുടെ എണ്ണവും കൂടി. ചികിത്സാ രംഗത്തെ കച്ചവട താൽ‌പ്പര്യങ്ങൾ പുറത്ത് കൊണ്ടുവരുന്നതിലുപരി രോഗത്തിന്റെ ഭീകരത പരത്തി ജനത്തെ ആശുപത്രികളിലേക്ക് ആട്ടിത്തെളിക്കുന്ന ഒരു രീതിയാണു മാദ്ധ്യമങ്ങൾ അവലം‌മ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്. ചികിത്സക്കിടയിൽ എവിടെയെങ്കിലും ഒരു രോഗി മരിച്ചാൽ ആ സീസണിലെ രോഗവുമായി അതിനെ ബന്ധപ്പെടുത്തി വാർത്ത നൽകി ഭീതി പരത്തുന്ന രീതി വ്യാപകമാണു.

അടുത്തിട ഡ്രഗ് കണ്ട്രോളർ ചില കാര്യങ്ങൾ തുറന്നു പറഞ്ഞു. നിർഭാഗ്യവശ്ശാൽ അത് ജനങ്ങളിൽ എത്തിക്കാൻ ഒരു മാദ്ധ്യമവും തയ്യാറായില്ല. തന്റെ നിസ്സഹായത അദ്ദേഹം കൊച്ചി എഫ്. എമ്മിലൂടെ പറയുന്നത് കേട്ടപ്പോൾ ഇവിടെ ജീവിച്ചു പോരുന്നതിൽ ലജ്ജ തോന്നി. വലിയ പരസ്യം നൽകി പ്രചരിപ്പിക്കുന്ന ഒരു വാജീകരണ ഔഷധത്തിന്റെ ഉള്ളുകള്ളികൾ അദ്ദേഹം വിസ്തരിച്ചത് കേട്ടപ്പോൾ വാപൊളിച്ചിരുന്നു പോയി. കേരളത്തിലെ ജനം ഐസ് ക്രീം എന്ന് പറഞ്ഞ് വാങ്ങിത്തിന്നുന്ന ചരക്ക് ഐസ്ക്രീം അല്ലെന്ന് അറിയുന്നവർ എത്ര പേരുണ്ട്? ഇങ്ങനെയൊക്കെയുള്ള രഹസ്യങ്ങൾ ജനത്തിൽ നിന്ന് മറച്ച് വക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന വൈതാളികരാണു മാദ്ധ്യമങ്ങൾ.

ലോകത്ത് ഒരിടത്തും ഇല്ലാത്ത ഒരപ്രമാദിത്തം ഇവിടെ മാദ്ധ്യമ പ്രവർത്തകർക്ക് എങ്ങനെയോ കിട്ടിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ അതിനു തക്ക വിവരമോ വിവേകമോ മാന്യതയോ അവർ കാണിക്കുന്നില്ല. രോഗത്തേപ്പറ്റി വിദഗ്ധരുടെ അഭിപ്രായത്തേക്കാൾ പത്ര ശുംഭന്മാരുടെ അഭിപ്രായങ്ങൾക്കാണു ഇവിടെ വില.

വൈറൽ‌പ്പനികൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിനു ലോകത്തെമ്പാടും സ്വീകരിക്കുന്ന ഒരു മാനദണ്ഡം അത്തരം അവസ്ഥകളിൽ ശാരീരിക ക്ഷമത വർദ്ധിപ്പിക്കാനുള്ള ഉപചാരം നൽകുക എന്നുള്ളതാണു. അതിൽ മനസ്വസ്ഥത വളരെ പ്രധാനമാണു. ഭീതി പരത്തുന്ന വാർത്തകൾ കണ്ടാൽ അത് നഷ്ടപ്പെടും. വിശ്രമവും, നന്നായി വെള്ളം കുടിക്കലും - കേരളത്തിന്റെ സാഹചര്യത്തിൽ കഞ്ഞിയും ചമ്മന്തിയും പപ്പടവുമായി കമ്പിളി പുതച്ച് ഒന്നു രണ്ട് ദിവസം കിടക്കുക - എന്നതാണു ഉത്തമമായ ഉപചാര വിധി. നിർഭാഗ്യവശാൽ അത് നിർദ്ദേശിക്കുവാൻ സത്യസന്ധരായ ഡോക്ടറന്മാർ പോലും ഭയപ്പെടുന്നു. അവർ നല്ലത് എന്തെങ്കിലും ചെയ്തു പോയാൽ അവരെ അപഹാസ്യരാക്കി ജനത്തിനുമുന്നിൽ അവതരിപ്പിക്കാനുള്ള ശ്രമം മാദ്ധ്യമങ്ങൾ നടത്തും. സർക്കാർ മേഘലയിലുള്ള ഡോക്ടറന്മാർക്കാണു ഇതേറ്റവും അനുഭവിക്കേണ്ടി വരിക. അവരുടെ ഭാഗത്തു നിന്ന് എന്തെങ്കിലും ചെറിയ പിഴവുകൾ സംഭവിച്ചാൽ അവ പർവ്വതീകരിക്കപ്പെടും. ഡോക്ടറുടെ പേർ, ആശുപത്രി എല്ലാം വിശദമായി ജനങ്ങളിൽ എത്തിക്കും. എന്നാൽ ഏതെങ്കിലും സ്വകാര്യാശുപത്രിയിൽ സംഭവിക്കുന്ന മന:പൂർവ്വമായ കാര്യങ്ങളേ അവഗണിക്കാനും മറച്ചു പിടിക്കാനും മാദ്ധ്യമങ്ങൾക്ക് ഉത്സാഹമാണു. അത്തരം സംഭവങ്ങളിൽ ആശുപത്രിയുടെയോ ഡോക്ടറുടെയോ പേർ പരാമർശിക്കില്ല. പലപ്പോഴും തീരെ നിവർത്തിയില്ലെങ്കിലെ സ്വകാര്യ ആശുപത്രി സംബന്ധമായ വാർത്തകൾ അപ്രധാനകോണിലെങ്കിലും വരു. കേരളത്തിലെ പ്രശസ്തമായ ഒരു സ്വകാര്യാശുപത്രിയിലെ ഐ.സിയിൽ കിടന്ന പതിനാലോളം പേർക്ക് ചിക്കൻ പോക്സ് ബാധിച്ചിട്ടും അത് വാർത്തയായില്ല. ലോകനിലവാരമുള്ളതാണു ആ ആശുപത്രി. അവിടെ അതെങ്ങനെ സംഭവിച്ചു എന്നത് ഔത്സുക്യത്തിനു വേണ്ടിയെങ്കിലും ഒരു മാദ്ധ്യമ പ്രവർത്തകനും അന്വേഷിച്ചില്ല. മാദ്ധ്യമ ഭീകരത അത്രമാത്രം നമ്മുടെ സമൂഹത്തെ ഗ്രസിച്ചിരിക്കുകയാണു. ഈ കിനാവള്ളിപിടുത്തത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് കടക്കാൻ എന്താണു വഴി?

ദശമുഖൻ - അതുല്യനടൻ മുരളിക്ക് ആദരാൻ‌ജലി....

വന്നുവന്ന് ഡെറ്റോളും ഗ്ലൌസുമുണ്ടെങ്കിൽ മാത്രം തൊടാവുന്ന വിധമായിക്കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു മാതൃഭൂമി ആഴ്ചപ്പതിപ്പ്. എങ്കിലും അതൊക്കെ മറന്നുകൊണ്ട് കൈയിലെടുക്കാവുന്ന ഒരു മേന്മ ഈ ലക്കത്തിനു (2009 ആഗസ്ത് 16) ഉണ്ട്.

അതുല്യനടൻ മുരളിയെ ആദരിക്കുന്ന നാലഞ്ചു കുറിപ്പുകൾ. അടൂരും എംടിയും ബേബി സഖാവും എഴുതിയ ലേഖനങ്ങളാണു ആദ്യം. അടുത്ത പേജിൽ അതാ കെ.പി.അപ്പൻ! ഇതെന്തു മറിമായം? പരലോകത്തു നിന്നും മാ‍തൃഭൂമിക്ക് ലേഖനങ്ങൾ കിട്ടിത്തുടങ്ങിയോ? ഒന്നല്ല മൂന്നെണ്ണമുണ്ട് അവിടെ നിന്നും.
ഏഡിറ്ററുടെ രാമകമലങ്ങളിൽ ആരായാലും നമിച്ചു പോകും.

പക്ഷെ വാരിക ഒരു ജാഗ്രത്ത് സൃഷ്ടിയായതു കൊണ്ട് പരലോക വിശ്വാസങ്ങൾ മാറ്റിവച്ചു പരതി. ഇതെങ്ങനെ താളുകളിൽ എത്തി? കൃഷ്ണയ്യർ ജഡ്ജിയുടെ കയ്യ് ഇതിലെങ്ങാനുമുണ്ടോ എന്നാണു ആദ്യം സംശയിച്ചത്. ആവിപ്പേച്ചുകൾ സ്വീകരിക്കാനുള്ള മാസ്മരവിദ്യ അദ്ദേഹത്തിനു അറിയാമെന്ന് കേട്ടിട്ടുണ്ട്. അതുവഴിയെങ്ങാനും വന്നതാണോ കടിതങ്ങൾ. അതിന്റെ സൂചനയൊന്നും കണ്ടില്ല.


വലിയ വലിയ നേതാക്കന്മാരൊക്കെ മരിക്കുമ്പോൾ കൂലിക്ക് ആളെ നിർത്തി ചൊല്ലിക്കുന്ന ഒരു പദ്യഭാഗമുണ്ട്. “....ഗോവിന്ദജി അമർ രഹേ ഹോ” (അവസാനത്തെ ആ ‘ഹോ’ അത് ശരിയാണോ എന്ന് സംശയമുണ്ട്. ഗാന്ധിനഗർ 2 സ്റ്റ്രീറ്റ് സിൽമാ കണ്ടതോടെ എന്റെ ആ പ്രാകൃത സംശയം ഒട്ടുമിക്ക മലയാളിക്കും ഉണ്ടെന്ന് ബോദ്ധ്യമായി. പിന്നെ എ.എസ്.പ്രിയ പറഞ്ഞപോലെ അയയിൽ തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്ന പോലുള്ള ഹിന്ദി അക്ഷരങ്ങൾ എന്നും ഒരു പ്രാരാബ്ധം തന്നെ!). അതു പോലെ ചത്തവൻ ആ ചന്ദ്രതാരം ജീവിച്ചിരിക്കുമെന്നും ചൊല്ലാറുണ്ട്. അതൊക്കെ ഒരു വികാരം.

അപ്പൻ സാർ മരിച്ചു പോയതായാണു എന്റെ വിശ്വാസം. അതുപോലെ ഭരത്ത് ഗോപിയും. തട്ടാരമ്പലത്തെ സ്വകാര്യാശുപത്രിയിൽ നിന്നും അദ്ദേഹത്തെ മാറ്റിയപ്പോൾ മുതൽ പിന്തുടർന്ന വാർത്തകൾ അത് ശരി വയ്ക്കുന്നുമുണ്ട്. വിജയന്മാഷിന്റെ കാര്യമാണെങ്കിൽ ചരിത്രം. അതിനു പിണറായി വിജയനോടുള്ള മാദ്ധ്യമവിരോധം സാക്ഷി. എന്നിട്ടും അവർ എങ്ങനെ മാതൃഭൂമിയിൽ ലേഖനമെഴുതി? അതും മുരളി മരിച്ച് ഒരാഴ്ചയ്ക്കുള്ളിൽ? അതേപ്പറ്റിയൊന്നും ലേഖനത്തിനൊപ്പം ഒരു പരാമർശവുമില്ല. ശുദ്ധമായ ഭാഷയിൽ പറഞ്ഞാൽ അതൊരു വകതിരുവുകേടാണു. അതായത് അതിൽ മാന്യത തീരെയില്ല.

മേപ്പടി ലേഖനങ്ങൾക്ക് ഒരു ഡിസ്ക്ലെയിമർ ഉണ്ട്.
‘അപ്രകാശിത ലേഖനങ്ങൾ‘.

അത് കാണാതെയല്ല ഇത്തരം ആധുനിക പത്രപ്രവർത്തന കൊള്ളരുതായ്മയെക്കുറിച്ച് എഴുതുന്നത്. അപ്രകാശിത ലേഖനങ്ങൾ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതിൽ തെറ്റുണ്ടെന്ന് പറയാനാവില്ല. പക്ഷെ അത് എന്ന് ഏത് സാഹചര്യത്തിൽ എഴുതി എന്നുകൂടി കാണിക്കുന്നതാണു ഉചിതം. ഇത് പറയാൻ ഒരു കാരണമുണ്ട്. കാലത്തിന്റെ മാറ്റത്തിനു അനുസരിച്ച് ഒരു വ്യക്തിക്ക് അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ ഉണ്ടാകാം. ചിലപ്പോൾ ആ കാരണം കൊണ്ടാകാം അത് പ്രസിദ്ധികരിക്കാതെ വച്ചതും. അല്ലെങ്കിൽ ഈ സന്ദർഭത്തിനു വേണ്ടിയാവില്ല അത് എഴുതിയത് . ഇതൊന്നും കാണിക്കാതെ ലേഖനങ്ങൾ പ്രസിദ്ധികരിക്കുന്നത് ശരിയല്ല. പശു ലോകത്തിൽ- പത്ര ശുംഭന്മാരുടെ ലോകത്തിൽ - ഇതൊന്നും വിഷയമല്ലായിരിക്കാം. പക്ഷെ വായനക്കാർക്ക അത്രയ്ക്കങ്ങ് ശുഭനാകാൻ പറ്റില്ലല്ലോ.

മേമ്പൊടി

ഓണപ്പതിപ്പിൽ കഥ/ലേഖനം അച്ചടിക്കാൻ എല്ലാ സാഹിത്യജീവികൾക്കും ബഹുസന്തോഷമാണ്. കാരണം കാശ് നേരത്തെ കിട്ടും. കൂടുതൽ കാശു കിട്ടും. സാഹിത്യകാരനും ജീവിക്കണ്ടെ. അല്ലെങ്കിൽ ജോണോ അയ്യപ്പനോ മറ്റോ ആയി ജനിക്കണം.

സാഹിത്യകുതുകികളുടെ ഈ ശീലം മനസിലാക്കിയ ഒരു പശു ഒരിക്കൽ ഒരു പണി പറ്റിച്ചു. ഒരോണത്തിനു എന്ന് പറഞ്ഞ് സകലചവറും വാങ്ങി കുട്ടയിലിട്ടു. കാശുകിട്ടിയാലും, കൂടുതൽ കാശുകിട്ടിയാലും ചരക്ക് അച്ചടിച്ചുവരുന്നത് കാണുന്നത് ഏത് ബുദ്ധിജീവിക്കും ഒരു സുഖമാണു. ചരക്ക് കൊടുത്തവരെല്ലാം ഓണപ്പതിപ്പിനു കാത്തിരുന്നു. ഒടുവിൽ, കഥാപ്രസംഗക്കാർ പറയുന്ന പോലെ ആ മുഹൂർത്തം സമാഗതമായി.

((((((ഠിം)))))))

പ്ലാസ്റ്റിക്ക് കവറിലിട്ട് ഒരു സോപ്പുകട്ട ഫ്രീയുമായി ഓണപ്പതിപ്പ് കയ്യിലെത്തി. ആകാംഷയോടെ കൂട് പൊളിച്ച് ഉള്ളടക്കത്തിലൂടെ കണ്ണോടിച്ചപ്പോൾ ഒരു അക്കാദമി സാഹിത്യകാരന്റെ തലകറങ്ങി. തന്റെ കടിതം ഇല്ല. എന്ന് മാത്രമല്ല പശു നേരത്തെ പറഞ്ഞ ഒരുത്തന്റേയും ചരക്കില്ല. എന്നു മാത്രമല്ല കഥയോ കവിതയോ ലേഖനമോ ഇല്ല. കുറേ സംഭാഷണങ്ങൾ മാത്രം. ഇത് എന്തോന്ന് ഓണപ്പതിപ്പ്?

മൊബൈലിൽ പശുവിനെ വിളിക്കുന്നു. പശു ഒരു തരം വാവിന്റെ മൂഡിലായിരുന്നതുകൊണ്ട് ഭാഷയ്ക്കല്പം കറപറ്റി.

“ചെരച്ചതിനുള്ള കാശ് തന്നല്ലോ. പിന്നെന്താ?”

“പക്ഷെ മാറ്റർ അച്ചടിച്ചിട്ടില്ല...”

“ എനിക്ക് സൌകര്യമുള്ളപ്പോൾ അച്ചടിക്കം.”

അക്കാദമി നടുങ്ങി. ഒരു പത്രാധിപരും തന്നോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ടില്ല. എങ്കിലും സംശയ നിവർത്തിക്കായി ചോദിച്ചു

“ഓണപ്പതിപ്പിലേക്കല്ലെ വാങ്ങിയത്?”

“അതെ?”

“പിന്നെ കണ്ടില്ല”

“മാസികയുടെ പേരിനു താഴെ അച്ചടിച്ചിരിക്കുന്നത് വായിച്ചില്ലെ? ‘വിശേഷാൽ പതിപ്പ്”

“അപ്പോ നമ്മുടെ കടിതം?”

“വിശേഷാൽ പതിപ്പിൽ കതേം കവിതേം ഒപന്യാസോം ഒന്നുമില്ല. വെറും ഡയലോഗ്സ് മാത്രം. കണ്ടില്ലെ?”

“പിന്നെ നേരത്തെ പറഞ്ഞതോ”

“ശ്ശ്....മേലാൽ ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ചേക്കരുത്. ശവം മൂഡ് കളഞ്ഞല്ലോ”

(ഒരു പാക്കറ്റിൽ 3 എണ്ണമുള്ളതല്ലെ, 2 എണ്ണം ആരാ കളഞ്ഞത് - അശരീരിയായി കളമൊഴി)

“ഇനി ഇതുപോലെന്തെങ്കിലും പറഞ്ഞോണ്ട് വന്നാൽ ഒരക്ഷരം അച്ചടി മഷിപുരളില്ല എന്ന് ഓർത്തോണം.”

(കട്ട്)

അക്കാദമി സാഹിത്യകാരൻ അടങ്ങി. ഒരല്പം പുറംവരുമാനം കിട്ടുന്ന വഴി അടയ്ക്കണ്ട എന്ന് തീരുമാനിച്ചു.

ഓണപ്പതിപ്പിനു പകരം വിശേഷാൽ‌പ്പതിപ്പെന്ന് ഒരു ഡിസ്ക്ലെയിമർ ഇട്ടതുകൊണ്ടുള്ള കൊണ്ടുള്ള ഫലം. മാസികയ്ക്ക് തുടർന്നു വന്ന 51 ലക്കങ്ങളിലേക്ക നല്ല സ്വയമ്പൻ മാറ്ററായി. പ്രശസ്തരുടെ രചനകൾ ശേഖരിക്കാനുള്ള പശുബുദ്ധിയെങ്ങനെയുണ്ട്?

മാട്ടുപ്പെട്ടിയിൽ സൂക്ഷിക്കണ്ടത് ഇത്തരം ബീജങ്ങളാണു.